Bir Sözcük
Kekre: Tadı dili buracak şekilde hafif acımsı ve ekşimsi olan, acımtırak.
Yabancı diyarlardan sökülüp getirilmiş ağaçların kekre meyvelerini yemekten bünye ihtilâline uğradıysa kabahat kimindir? (Sâmiha Ayverdi)
“Kekre” sözcüğü o kekre tadın daha az hissedildiği “kekremsi” biçimiyle de çok kullanılır.
Bir Atasözü
Hayvan yularından, insan ikrarından tutulur: Yularından tutulan hayvan başka yöne sapamadığı gibi insan da söylediği sözün dışına çıkamaz. Vaktiyle söylediği sözleri önüne getirerek o konuda farklı konuşmasına veya hareket etmesine engel olurlar.
Bir Deyim
Altın adını bakır etmek: Kötü işler yaparak temiz ve parlak ününü karartmak anlamında bir deyimdir. Daha çok öğüt verirken kullanılır: “Altın adını bakır etme!” İtibarını zedeleme, kötülükle anılır olma!
Doğrusunu Kullanalım
aptes X abdest √
Belli bir dönemde doğru imla olarak “aptes” dayatılmış, bazı eski kitaplarda o şekliyle geçiyor ama artık eski ve yaygın şekli kullanılıyor.
Gurbetçi Sözcükler
Sözcük: Kıyma
Göç ettiği ülkelerden bazıları: Yunanca (kimas), Bulgarca (kayma), Sırpça / Boşnakça / Hırvatça (kajma) (bölgesel ve tarihî kullanım), Arnavutça (qima), Makedonca (kjima), Gürcüce (kima), Ermenice (kyama), Farsça (qeymâ / gheimeh), Urduca / Hindustani (qīma / keema)
Türkçe “kıyma” (ince doğranmış et) sözcüğü Osmanlı Türkçesi aracılığıyla özellikle Balkanlar, Doğu Avrupa, Kafkasya ve Ortadoğu dillerine geçmiştir. Geçtiği dillerde genellikle bazen Türkçedeki anlamıyla bazen bir yemeğin adı olarak kullanılmaktadır.
Bir Kitap
Üç Noktanın Söylediği: Ahmet Turan Alkan’ın çok güzel denemelerini bir araya getirdiği kitap. Özellikle nefis Türkçesiyle unutulmaz bir okuma zevki yaşatan bu kitap, değindiği konular, konuları ele alış biçimiyle de zihinlerde hoş bir tat bırakmaktadır.
“Üç noktanın ima ettiğini, yeri gelir, bütün bir edebiyat şerhten âciz kalır. Nokta dediğimiz, adı üstünde noktadır işte. Geometrinin başlangıç yeri, sözün sonudur. (…) Çünkü üç nokta arasındaki mesafeye kendinizi koyabilirsiniz; hayalhanenizi, hislerinizi ve tasavvurlarınızı. Üç noktalık bir hacmi siz inşa eder ve orada kendinizi tarif edebilirsiniz.”
Türkçenin Sultanları
Kuşlara benzer kelimeler, odana dolarlar bir akşam. Nereden gelirler bilinmez. Kâh çığlık çığlığadırlar, kâh sesleri işitilmez.
Çiçeğe benzer kelimeler: turuncu, erguvan, beyaz. Bir rüzgâr sürükler hepsini. Bulutlara güven olmaz…
Cemil Meriç
Bunları Karıştırmayın
Etkin: Hareketli, aktif, etkili, işleyen, çalışan.
“Türkiye’de etkin bir yanardağ yoktur.”
Etken: Etki eden, tesir eden, faktör
“Bu sanatçıların çoğunun başarısında dış ülkelerde edindikleri sahne görgü ve kültürü etken olmuştur.” Metin And
Günlük konuşmalarda etken sözcüğünü daha çok “etken madde” tamlamasında kullanırız. Bir ilacın etkisine neden olan, tesir eden madde demektir.
Türkçesini Kullanalım
vibe X
hava, intiba, izlenim, enerji √
Bir Sözcüğün Yolculuğu
Obur: “Gereğinden çok yemek yiyen, doymak bilmeyen (kimse)” olarak tanımlanan sözcüğün, Türk dilinin farklı coğrafyalarında kullanılan ve içine çekmek, emmek anlamına gelen “opmak” fiilinden türediği düşünülüyor. Genelde Türkiye Türkçesindeki anlamıyla kullanılıyor ama bazı Türk dil ve ağızlarında hortlak, kötü ruh, insanların kanını veya ruhunu emen masal yaratığı gibi anlamları da var. “Upır” şekliyle Rusçaya ve farklı varyantlarıyla diğer Slav dillerine geçen sözcük, sonunda “vampir” şeklinde Sırpçadan Fransızcaya geçmiş ve Avrupa’dan bütün dünyaya yayılmış.
