Cevap: Sevgili Şeker, pankreas bezinin yeteri kadar insülin hormonu üretmemesi veya üretilen insülinin etkili kullanılamaması sonucu gelişen diyabet; ciddiye alınması gereken, hayat boyu devam eden bir hastalık. Ama doğru bilgiyle pekâlâ yönetilebilir. Sağlıklı bir vücutta fazla glikoz karaciğer ve yağ dokularında “glikojen” olarak depo edilir; diyabette ise bu denge bozulur. Besinlerle kana geçen şeker hücrelere girip yakıt olarak kullanılamaz ve kanda birikir. Buna tıp dilinde “hiperglisemi”, yani kan şekeri yüksekliği denir.
Nasıl Tanı Konulur?
Normalde açlık kan şekeri 70-100 mg/dl aralığında olmalıdır. Açlık kan şekerinin 126 mg’ın üzerine çıkması diyabet tanısını koydurur. 100-125 arası değerler ise diyabet öncesi dönemin (gizli şeker) sinyalidir. Yemekten iki saat sonra ölçülen değerin 200 mg veya üzerinde olması da diyabete işaret eder. Bunların yanı sıra son üç aylık kan şekerini yansıtan HbA1c değerinin %7’nin üzerinde olması da diyabet tanısını düşündürür. Elbette kesin tanı için doktorunuzun önereceği testlerin yapılması şarttır.
Hangi Tip Diyabet?
Diyabetin en sık görüleni, genellikle 40-45 yaş üzerinde ortaya çıkan Tip-2 diyabet. Bu tipte pankreas insülin üretmeye devam eder; ancak hücreler insülini algılayamaz hâle gelir. Sonuç olarak şeker hücrelere giremez, kanda dolaşır. Tip-1 diyabet ise çoğunlukla çocukluk veya gençlik çağında başlar; pankreasta insülin üretimi ya çok azdır ya da hiç yoktur.
Belirtileri Neler?
Belirtiler bazen çok açık, bazen de oldukça sinsi seyreder. Sürekli susama ve çok su içme, sık idrara çıkma, bir türlü doymama hissi diyabetin üç temel belirtisidir. Bunların yanı sıra hâlsizlik, görme bozukluğu, yaraların geç iyileşmesi, ayaklarda karıncalanma ve kaşıntı ile açıklanamayan hızlı kilo kaybı da ikincil belirtiler arasında sayılabilir.
Neden Bu Kadar Önemli?
Tedaviye dikkat edilmediğinde uzun süre yüksek seyreden kan şekeri; sinir hasarına, böbreklerde ve göz retinasında kalıcı tahribatlara yol açabilir. Kalp ve damar sistemi de bu olumsuz süreçten nasibini alır. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, 2020’de dünya genelinde yaklaşık 450 milyon diyabet hastası bulunuyordu; bu sayının 2045’te 630 milyona ulaşması bekleniyor. Bugün her 11 yetişkinden birinde diyabet var.
Tedavide Ne Yapılır?
Tip-1 diyabette insülin tedavisi zorunludur; kişiye özel beslenme düzeni ve diyabet eğitimi de tedavinin ayrılmaz parçalarıdır. Tip-2 diyabette ise öncelikle yaşam tarzı değişikliği ve sağlıklı beslenme düzeni sağlanır; gerekirse ağızdan alınan ilaçlarla hücrelerin insüline duyarlılığı artırılmaya çalışılır.
Şeker Düşmesi De Tehlikeli
İnsülin veya diyabet ilacı kullanan hastalarda kan şekerinin gereğinden fazla düşmesi, yani “hipoglisemi” de son derece tehlikelidir. Kan şekeri düzeyinin 50 mg’ın altına inmesi hipoglisemi olarak tanımlanır. Hafif hipoglisemide açlık, titreme, terleme ve çarpıntı görülürken; ağır hipoglisemi bilinç kaybına yol açabilir. Beyin fonksiyonları açısından kalıcı hasarlara yol açabileceğinden, hiperglisemiden daha tehlikeli sayılır.
Ezber Bozan Gerçekler
Yıllarca “Az miktarda alkol kalp sağlığına iyi gelir.” efsanesi dile getirildi. Ancak artık tıp bilimi bunu kesin olarak çürüttü. Yaklaşık 25.000 kişiyi kapsayan geniş çaplı yeni araştırmalar; hangi dozda alınırsa alınsın alkolün şeker ve kolesterol metabolizmasına doğrudan zarar verdiğini, diyabeti çok daha erken yaşlarda başlattığını ve beyindeki gri madde hacmini olumsuz etkilediğini açıkça ortaya koydu.
Kan şekerinizin yüksek çıkması sizi korkutmasın ama ciddi bir uyarı olarak alın. Erken fark edilen, bilinçle ve doğru yönetilen diyabetle sağlıklı bir yaşam sürmek mümkün.
Dr. Deva’nın Reçetesi
- Şekerinizi Takip Edin: Açlık kan şekerinin 100-125 mg/dl arası çıkması gizli şeker, 126 mg/dl ve üzeri olması ise diyabet sinyalidir.
- Belirtileri Önemseyin: Çok su içme, sık idrara çıkma, hâlsizlik ve açıklanamayan hızlı kilo kaybı gibi uyarıları geçiştirmeyin.
- Düşüşlere Dikkat Edin: Kan şekerinin 50 mg/dl’nin altına düşmesi tehlikelidir. Titreme, terleme ve çarpıntı anında hemen önlem alın.
Kes & Sakla
(Buzdolabına asın, şeker dengenizi koruyun.)
Pazartesi: Açlık kan şekeri ve HbA1c (3 aylık şeker ortalaması) testi için doktorunuzdan bir randevu alın.
Salı: Şekerin hücrede yakıta dönüşebilmesi için doğru ve lifli gıdaları seçmeye başlayın.
Çarşamba: Vücudunuzu inceleyin; cilt kuruluğu, kaşıntı veya ellerde/ayaklarda karıncalanma var mı kontrol edin.
Perşembe: Kısa yürüyüşlere zaman ayırın; gün içinde yapacağınız 10-15 dakikalık hafif tempolu yürüyüşler bile metabolizmanızı harekete geçirir.
Cuma: Şeker düşmesi riskine karşı çantanızda veya arabanızda her zaman hızlı etki edecek pratik bir destek bulundurun.
Cumartesi: Sinir, göz, böbrek ve kalp sağlığınız için rutin doktor kontrollerinizi aksatmadan tamamlayın.
Pazar: Korkmayın; doğru bilgiyi, erken farkındalığı ve bilinçli yönetimi önemseyin.
