Sevgili Papağan, sosyal medyada bazen kendi sözümüzü söylemekten çok başkasının sözünü, görüntüsünü, kusurunu taşıyoruz.
Bir yorum yazıyorsun. Sonra bir başkası cevap veriyor. Birkaç dakika içinde konu büyüyor; fotoğraflar, eski paylaşımlar, şakalar, lakaplar ortaya dökülüyor. Başlangıçta “Ben sadece eleştiriyorum.” diyorsun. Fakat bir noktadan sonra insanın aklına şu soru düşüyor:
Eleştiri nerede bitti, gıybet nerede başladı?
Peygamber Efendimiz gıybeti çok berrak bir şekilde tarif ediyor: “Kardeşini hoşlanmadığı bir şeyle anmandır.” Sahabe, söylenen şeyin gerçekten o kişide bulunması hâlini sorunca Efendimiz, “Söylediğin şey eğer onda varsa gıybet etmişsindir. Şayet yoksa ona iftira etmiş olursun.” buyuruyor. (Müslim, Birr, 70)
Yani bir sözün doğru olması, onu söylemeyi kendiliğinden helal hâle getirmiyor.Ama buradan “Bir insan hakkında hiçbir olumsuz şey konuşulamaz.” sonucu da çıkmaz.
Bir haksızlığı şikâyet etmek, bir zararı önlemek, bir konuda görüş isteyen kişiyi uyarmak, kamu görevindeki bir yanlışlığı eleştirmek gibi meşru sebepler vardır. Fakat burada da ölçü ihtiyaç kadar konuşmaktır; eleştiriyi kişinin bütün hayatına yaymak değil. Kur’an da zulme uğrayan kimsenin haksızlığı dile getirmesine kapı açar (Nisâ suresi, 4/148). Burada güzel bir ölçü var: Söylediğim şey gerçekten gerekli mi?
Bir belediye başkanının görevindeki ihmali konuşmak başka, kilosuyla veya ailesiyle alay etmek başka. Bir sporcunun maçtaki performansını değerlendirmek başka, onun kişiliğini didiklemeye başlamak başka. Kamuya mal olmuş olmak, insanın özel hayatını kamu malı hâline getirmez.
“İsmini Vermedim Ama…”
Sosyal medya bu konuda bizi kolayca yanıltıyor. “İsim vermedim.” diyerek rahatlayabiliyoruz. Oysa okuyanlar kimi kastettiğimizi biliyorsa isim vermemiş olmamız kişiyi belirsiz hâle getirmez. Buna karşılık hiç kimsenin teşhis edilemeyeceği genel bir davranışı örnek vermekle belirli bir insanı üstü kapalı biçimde hedef göstermek aynı şey değildir.
Bir de alay meselesi var. Fotoğrafıyla dalga geçmek, lakap takmak, mimiklerini veya konuşmasını taklit ederek insanları güldürmek… Bunları “şaka” diye masumlaştırmak kolay.
Hz. Âişe annemizin birini taklit etmesi üzerine Efendimizin bunu hoş karşılamaması, mizahın da bir ahlakı bulunduğunu hatırlatıyor. (Ebû Dâvûd, Edeb, 35; Tirmizî, Sıfatü’l-kıyâme, 51)
Asıl yeni olan ise . . .
