Bir şeyi zor elde ettiğinizde daha mı değerli hissedersiniz? Uzun uğraşlarla kazanılan bir başarı, emek verilerek kurulan bir ilişki ya da zorluklarla ulaşılan bir hedef… Bu durumlar karşısında içimizde çoğu zaman sessiz bir düşünce belirir: “Kolay olan, o kadar da değerli değildir.” Peki gerçekten öyle mi?
Hayatta karşılaştığımız zorlukların hepsi aynı değildir. Hatta bazıları sandığımız kadar “gerçek” bile değildir. Çünkü insan, kimi zaman hayatı kendi tercihleriyle zorlaştırır. Üzerine fazla yük alır, sınırlarını zorlar, basit olanı karmaşık hâle getirir. Bu yüzden zorluk ve kolaylık çoğu zaman mutlak değil, kişiye göre değişen kavramlardır.
Her Omzun Yük Kapasitesi Farklı
Eğitimde “hazır bulunuşluk” denilen bir aşama vardır. Bir bilginin öğrenilebilmesi için, kişinin belli bir seviyeye ulaşmış olması gerekir. Hayat da böyledir. Her insanın taşıyabileceği sorumluluk, yaşadığı tecrübeye ve iç dünyasına göre değişir. Bu yüzden herkes için aynı zorluk, aynı kolaylık geçerli değildir. İnsanın kulluk hayatı da bu dengeyi yansıtır. Kişinin hedefleri büyüdükçe, kendisine yüklediği sorumluluklar da artar. Ancak bu, herkesin aynı ölçüde yük taşıması gerektiği anlamına gelmez.
Peygamber Efendimiz, Allah’a en yakın kul olduğu hâlde, insanlarla ilişkilerinde daima ölçülü ve dengeli bir yol izlemiştir. Kendi ibadetinde derinleşirken, başkalarına karşı kolaylaştırıcı olmuştur. Geceleri uzun uzun ibadet ederken, cemaatle namaz kıldırdığı zaman bir annenin endişelenmemesi için namazı kısa tutması bu dengenin en güzel örneklerinden biridir.
Hayatı Biz mi Zorlaştırıyoruz?
Hayatın bir başka yönü ise, aslında kolay olan pek çok şeyi bizim zorlaştırmamızdır. Bazen tercihlerimiz, sorumluluklarımızdan daha ağır hâle gelir. Örneğin günlük hayatta basit bir ibadeti zorlaştıran şey çoğu zaman dinin kendisi değil, bizim seçimlerimizdir. Ya da oruç zor geldiğinde, bu belki de sürekli tüketime alışmış bir nefsin itirazıdır. Benzer şekilde, hayatın içindeki bazı doğal süreçler de gereksiz yere zorlaştırılabilir. Evlilik gibi aslında sade ve doğal olması gereken bir mesele, beklentiler ve toplumsal kabuller nedeniyle karmaşık hâle gelebilir. Oysa değerler doğru yerde durduğunda, birçok şey kendiliğinden sadeleşir. Bu noktada insanın kendisine sorması gereken temel soru şudur: Hayatımı belirleyen şey gerçekten değerlerim mi, yoksa başkalarının beklentileri mi?
Zahmetsiz Olan Değersiz mi?
Toplum olarak zor olanı değerli görmeye meyilliyiz. Kültürümüzde bunun pek çok örneği vardır. Kahramanlar mücadele ederek başarıya ulaşır, zorluk çekmeden elde edilen şeyler ise çoğu zaman hafife alınır.
Modern dünyada bu durum “paradoksal değer” kavramıyla da açıklanır. İnsan, kolay ulaşabildiği şeyin değerini fark etmekte zorlanır. Su buna en basit örnektir. Hayatın temel kaynağıdır ama kolay bulunduğu için çoğu zaman değeri unutulur. “Sudan ucuz” deyimi de bu bakış açısının bir yansımasıdır.
Oysa gerçek şudur: Bir şeyin kolay olması, onun değersiz olduğu anlamına gelmez.
En Zor Olan Değil En Doğru Olan
Dinî ve sosyal hayatta temel bir ölçü vardır: Kolaylaştırmak, zorlaştırmamak. Bir şeyi anlaşılır kılmak, ulaşılabilir hâle getirmek ya da sevdirmek, onu değersizleştirmez. Aksine, o şeyin hayatın içine yerleşmesini sağlar. Zor olan her zaman kıymetli değildir. Ve kolay olan her zaman basit değildir.
İnsan bazen daha değerli hissetmek için zor olanı seçer. Ancak bu tercih, her zaman huzur ve denge getirmez. Aksine, gereksiz yere zorlaştırılmış hayatlar, en önemli değerlerin bile yarım kalmasına sebep olabilir.
Belki de mesele şudur: Hayatı zorlaştırarak değerli kılmaya çalışmak yerine, değerli olanı doğru yerde durarak yaşayabilmek. Çünkü insan, her zaman en zor olanla değil; en doğru olanla olgunlaşır.
