
Yazan: Nilüfer Erdem
Bir elbise giyerken bedenimizle dış dünya arasına bir mesafe koyarız. Dünyanın soğuğu, sıcağı veya rüzgârıyla ilk teması tenimiz değil, kıyafetlerimiz kurar. İhtiyacımıza göre onları değiştirir, kalınlaştırır ya da inceltiriz. Düğmelerini ilikler ya da açık bırakırız. Böylece hem dış etkenlerden korunur hem de dünyaya ne kadar temas edeceğimizi belirlemiş oluruz.
Sınırlar da ruhumuza giydirdiğimiz elbiselerdir. Dış dünyayla aramıza bir katman koyar ama onunla bağımızı bütünüyle kesmez; yalnızca neyin bize ne kadar yaklaşabileceğini tayin eder. Ne var ki bazen ruhsal incinmeler bu katmanı kalınlaştırır. Bizi koruyan o ince elbise zamanla ağır bir zırha, zırh ise aşılmaz bir duvara dönüşebilir.
Bugün birileri hayatlarına kalın duvarlar örüyor ya da insanlarla aralarına aşılmaz mesafeler koyuyorsa bu her zaman kibrin yahut bencilliğin bir tezahürü değildir. Çoğu zaman bu duvarlar geçmişte fazla açık bırakılan kapılardan sızan derin kırgınlıkların ardından inşa edilir. Hiçe sayılan, sınır çizemediği için kendi sesini kaybeden bir insanın savunmaya geçmesi son derece fıtridir. Bu yüzden insanın sınır koyma çabasının hakkını şefkatle teslim etmek gerekir.
Sığınak Ne Zaman Zindana Dönüşür?
İnsanın bir zamanlar kendini korumak adına inşa ettiği her sığınak, zamanla içinden çıkamadığı bir zindana dönüşme tehlikesi taşır. Dışarıdaki dondurucu soğuktan kaçmak için sımsıkı kapattığımız o kapı içeriyi sıcak tutar tutmasına, fakat onu hiç aralamazsak dışarıda uyanan baharı görmemize de mâni olur.
Günümüzde bu içe kapanmayı bize makul, hatta zaruri gösteren popüler bir dil var. Bizi her türlü rahatsızlıktan korumayı vadeden bu söylem farkında olmadan ilişkilerimizi ve yaşam alanımızı daraltıyor. Her insani bağı yalnızca “Bana iyi geliyor mu?” sorusunun süzgecinden geçirdiğimizde kendi benliğimizin etrafında dönen kapalı bir hücreye hapsoluyoruz. Oysa hayat hiç incinmediğimiz steril bir fanus değildir; bazen sürtünerek, bazen yaralanarak ama her şeye rağmen bağ kurarak yaşanır.
Hayat, Nefes Alıp Vermektir
Kendimizi korumakla hayattan kopmamak arasındaki o ince dengeyi nasıl kuracağız?
Bunun cevabı her an yaptığımız ama çoğu zaman fark etmediğimiz bir eylemde gizli: nefes almak. Nefes almak yalnızca havayı içimize çekmekten ibaret değildir. Bizi hayatta tutan şey nefesi içeri alabilmek kadar onu geri verebilme becerimizdir.
Havanın kirli ve boğucu olduğu bir sokakta yürüdüğünüzü hayal edin. Zehri içinize çekmemek adına nefesinizi tutmaya çalıştığınızda çok geçmeden göğsünüz daralır, ciğerleriniz sıkışır ve boğulacak gibi olursunuz. Çelişki işte tam da buradadır: Kendimizi korumak için nefesimizi tutarken bizi yaşatan doğal akışı da kesmiş oluruz.
İnsan ilişkileri de böyledir. Hayat yalnızca bize iyi geleni içeri almakla değil, içimizde biriken iyiliği, sevgiyi ve şefkati gerektiğinde dışarıya sunabilmekle devam eder. Kırılmaktan kaçınmak için bağ kurmayı reddetmek veya sevgimizi esirgemek ruhsal anlamda kendi nefesimizi tutmaktır. Böyle bir durumda benliğimizin dar sınırları içinde havasız kalır ve yalnızlaşırız.
Duvarların da Bir Kapısı Olmalı
Mesele sınırların tamamen ortadan kalkması ya da aşılmaz surlara dönüşmesi değildir. Mesele kendimizi koruyacak kadar muhkem sınırlar çizerken o duvarda bir kapı açabilmektir. Anahtarını cebimizde taşıdığımız, tehlike anında kapatabildiğimiz ama kendimizi güvende hissettiğimizde ardına kadar açıp hayata karışabildiğimiz bir kapı…
Sağlıklı sınırların gayesi bizi hayattan yalıtmak değil, hayata nasıl katılacağımızı seçme hürriyeti sunmaktır. Ne her kapıyı ardına kadar açık bırakmak ne de bütün kapıları sonsuza dek kilitlemek… Çünkü hayat yalnızca kendimizi koruduğumuz o güvenli köşede değil, yeniden birbirimize dokunmaya, anlamaya ve sevmeye cesaret ettiğimiz yerde genişler.
Kapımızı Kime, Ne Kadar Açacağız?
Elbette bu bizi istismar eden veya sınırlarımızı pervasızca ihlal edenlere kapımızı hep açık tutacağımız anlamına gelmez. Sağlıklı bir sınır icabında o kapıyı kapalı tutabilme iradesini de barındırır.
Nitekim kapıyı kapatmak kalpteki şefkati söndürmek değildir; sınır yalnızca kimin bize ne kadar yaklaşabileceğini belirler, kalbimizin kime ne kadar şefkat besleyeceğini değil. Ancak hayatımıza kimi ne kadar dâhil edeceğimize karar verirken popüler kültürün dayattığı tekil ölçüyü, yani “Bana iyi gelir mi?” sorusunu aşmamız gerekir.
Son zamanlarda bağlamından koparılarak bir yaşam felsefesine dönüştürülen bir başka söylem de “herkese hak ettiği gibi davranmak”tır. İlk bakışta son derece adil ve mantıklı görünen bu yaklaşım, ilişkileri sürekli bir alacak verecek defterine dönüştürür. Sevgiyi, ilgiyi, şefkati ve affı yalnızca karşı tarafın “hak ediş” şartına bağladığımızda insan olmanın ulvi gayesinden uzaklaşırız.
Bize hayatı, sevebilme yeteneğini ve her sabah yeni bir nefesi lütfeden Rabb’imiz, bize yalnızca “hak ettiğimiz kadarını” verseydi hâlimiz nice olurdu? Bize sevgi ve yaşam böylesine hesapsızca sunulurken bizim sürekli bir “hak ediş bilançosu” çıkarmamız fıtratımızla çelişir.
İyi Hissetmek mi, İyi Olmak mı?
Uzaktan bakıldığında eş anlamlı gibi görünseler de “iyi hissetmek” ile “iyi olmak” aynı şey değildir. İyi hissetmek için yorulmaktan kaçınabilirsiniz; ancak iyi olmak bazen o yorgunluğu gönüllü olarak sırtlamayı gerektirir.
İyi hissetmek için zor bir konuşmadan kaçabilirsiniz; iyi olmak o konuşmayı şefkatle ve cesaretle yapabilmektir.
İyi hissetmek için düzeninizi bozmayıp yalnız kalmayı tercih edebilirsiniz; iyi olmak ise bazen sofranızı açmayı, bir dostun derdiyle dertlenmeyi, topluluğun selameti için kendi konforunuzdan vazgeçebilmeyi icap ettirir.
İnsanın bütün rotasını “Nasıl hissediyorum?” sorusuyla çizmesi, onu kendi etrafında dönen bir girdaba sokar. Elbette iyi olmak sürekli kendini feda etmek değildir; insan yeri geldiğinde dinlenerek, “hayır” diyerek ve mesafe koyarak da doğru olanı, yani “iyi” olanı yapar. Burada içimizde iki farklı mekanizma devreye girer: Sadece konforu arayan yanımız bir termostat gibi çalışır; en ufak bir rahatsızlıkta devreye girer ve bizi alıştığımız o konforlu ısıya geri döndürür. Anlam ve derinlik arayan yanımız ise kıbleye dönük bir pusula gibidir; anlık rahatlık vadetmez, sadece tek bir yöne işaret eder.
Bir termostatla yolculuğa çıkılamaz, yalnızca kapalı bir odada oturulur. Pusula ise bizi bazen fırtınaya, bazen dik yokuşlara sürükler ama nihayetinde varmamız gereken menzile ulaştırır.
Gaye-i Hayal ve Anlam Arayışı
Eğer hayatımızda bizi aşan, bizi kendimizden daha büyük bir hakikate bağlayan bir gaye-i hayal yoksa zihnimiz o kapalı odada kendi etrafında dönüp durur. Sınırlarımızı kusursuzca çizdiğimiz, bize iyi gelmeyenleri elediğimiz o “korunaklı” hayatın tam ortasında adı konulamayan bir huzursuzluk, tarifsiz bir eksiklik ve derin bir doyumsuzluk filizlenir. Dışarıdan bakıldığında her şey yolunda gibidir ama iç dünyamızda sular durulmaz.
İşte bu doyumsuzluk fıtratımızın çok daha büyük bir anlamın peşinde olduğunun en güçlü fısıltısıdır. Zira insan yalnızca kendi sınırlarını tahkim etmek ve iyi hissetmek için değil, kendinden çok daha büyük bir anlamın, bir gaye-i hayalin parçası olmak için yaratılmıştır.
Yalnızca “Bana iyi geliyor mu?” diye yaşayan bir kalp zamanla kendi etrafında dönmeye başlar. Oysa insan kendinden daha büyük bir anlamla genişler.



















