İnsan, ailesiyle birlikte bir çevrede yaşar. Bu çevrenin en yakın halkası ise komşularıdır. Komşuluk, yalnızca günlük yardımlaşma değil; aynı zamanda dinlerin üzerinde ısrarla durduğu bir ahlak ilkesidir. Üç büyük semavi dinin kaynaklarına baktığımızda, komşu sevgisinin (hakkının) ortak bir değer olarak öne çıktığını görürüz.
Tevrat’ta yer alan “Komşunu kendin gibi seveceksin” emri (Levililer, 19/18), Yahudi ahlakının temel düsturlarından biridir. Matta İncili ise Hz. İsa’nın bu öğretiyi daha geniş bir çerçeveye taşıdığını aktarır: Bütün emirlerin özünü, Allah’ı bütün yüreğiyle sevmek ve komşunu kendin gibi sevmek ilkesinde özetler. (Matta, 22/37-40)
“Car” ve “Mücavir”
Araplar komşuya “car” derler. Bu kelime, evi diğerinin evine bitişik (mücavir) olan, birbirini himaye eden, koruyan, birinin yardımına ve imdadına koşan anlamlarına gelir.
Kur’an-ı Kerim’de bu kelime Nisa suresinin 36. ayetinde geçer. Bu ayette Allah, yalnızca kendisine kulluk edilmesini, ana babaya, akrabalara, yetimlere, yoksullara, yakın ve uzak komşulara, yolculara ve hizmetinizde olan kimselere iyilikle davranılmasını emreder. Büyük müfessir İmam Kurtubi bu ayetin tefsirinde: “Görmüyor musun? Allah ana babaya ve akrabaya iyilikten sonra komşuları zikretmiş ve haklarına riayet edilmesini emretmiştir.” der.
Yakın ve Uzak Komşu
Yaygın yoruma göre Nisa suresinin 36. ayetinde geçen “yakın komşu” ile evleri en yakında bulunan komşular, “uzak komşu” ile de nisbeten daha uzakta oturanlar kastedilmiştir. İlkiyle akrabalık bağı bulunan, ikincisiyle akraba olmayan komşuların veya ilkiyle Müslüman, ikincisiyle gayrimüslim komşuların kastedildiği şeklinde daha başka yorumlar da yapılmıştır.
İmam Kurtubi, Kur’an’ın komşuya karşı ihsanı ve iyiliği emretmesini sadece “onun hakkını gözetmek ve hakkını yerine getirmekle” sınırlamaz. Bunun yanında, komşuyla güzel geçinmek, mutluluğunu ve üzüntüsünü paylaşmak, ona eziyet vermekten uzak durmak ve gerektiğinde onu korumanın da ihsan kapsamına dahil olduğunu belirtir.
Kırk Evlik Mesafe
Hz. Aişe, kırk evlik mesafenin komşu sayılabileceğini söylerken, Hz. Ali sesin ulaştığı yere kadar olanların da komşu olduğunu ifade etmiştir. Büyük İslam âlimi olan Taberi’nin yaklaşımıyla “…Yakın komşulara, uzak komşulara ihsanla muamele ediniz.” âyeti, ister mümin ister ateist, ister Yahudi ister Hıristiyan ya da bir başka dine mensup olsun, bütün komşuları içine alacak şekilde ihsanı ve iyiliği emreder.
Kısacası komşu tabirine; Müslüman, Yahudi, Hristiyan, kâfir, dindar, günahkâr, mukim, misafir, yakın, uzak istisnasız bütün komşular dahildir. Komşuluk hukukunun geçerli olduğu alan, genel kabule göre “her taraftan kırk hane” olarak tarif edilmiştir.
Komşumuzu Sevelim
Çoğu zaman yan kapımızdaki komşumuzla bile tanışmadan yıllar geçip gidiyor. Oysa dinler bize, komşuluk ilişkilerinin bir güven, yardımlaşma ve dostluk zemini olduğunu hatırlatıyor. Bayramlarda, özel günlerde bir tebessüm, bir hediye, bir hâl hatır sorma, ilişkileri canlandırır. Komşuluk, yalnızca dünyevi bir yardımlaşma değil; aynı zamanda manevi bir sorumluluktur. Dinlerin ortak öğüdüne kulak verelim: Komşularımızı kendimiz gibi sevelim.
Bir Diyalog Hikâyesi
Erkan çifti, kendi hâlinde mütevazı bir yaşam sürüyordu. 19 dairelik bir apartmanda, tek göçmen aile olarak kiracıydılar. Başka bir şehirde oturan ev sahibeleri, her yıl evi ziyaret edip her şeyin yolunda olup olmadığını kontrol ediyordu.
Altıncı yılın ziyaretinde, ev sahibeleri, apartman hayatını sorunca hiç beklemediği cevaplar aldı. Erkan çifti, tek tek komşularından bahsetti. Bayramlaşmalar, küçük sohbetler, paylaşılan mutlu anlar…
Vedalaşmak için site kapısına doğru yürürken asansörde, bahçede komşularla karşılaştılar. Erkan çifti, onları gülümseyerek selamladı, sohbet etti. Her birine “İşte ev sahibemiz!” diyerek misafirlerini tanıttılar.
Ev sahibi, dudaklarında hem şaşkın hem de mutlu bir tebessümle bu göçmen çifte bakıp şöyle dedi: “Yıllarca bu apartmanda oturdum, sizin tanıştıklarınızın yarısıyla bile tanışmamıştım.”
